Φεβρουαρίου 20, 2007

Ο Λαβύρινθος του Πάνα

Posted in ταινίες, Σκέψεις στις 10:08 μμ από Διγέλαδος

Μια ταινία – παραμύθι για μεγάλους. Αυτό που μου τράβηξε το ενδιαφέρον, τόσο ώστε να το αναλύσω λίγο συμβολικά, είναι το ότι αποτελείται από μια καινούρια μυθοπλασία κι ενός σκηνοθέτη μάλιστα (Ντελ Τόρο). Δηλαδή δεν είναι κανένας παλιός μύθος, ή κάποιο παραμύθι, που θα έχει αναλυθεί ήδη πόσες φόρες. Όμως τελικά όπως και κάθε μύθος ή παραμύθι δεν μπορεί να μην περιέχει κάποια βασικά αρχέτυπα. Αντί να χρησιμοποιούνται κάποια άλλα πιο προσωπικά σύμβολα για τον σκηνοθέτη, που ίσως θα έχει για τον καθένα μια διαφορετική εξήγηση, η ταινία εκμεταλλεύεται τα αρχέτυπα για να περάσει αυτό που θέλει κατευθείαν στο κοινό. Είναι κλειδιά που ξυπνούν κομμάτια του εξελιγμένου υποσυνείδητού μας και γι’ αυτό μας ελκύουν κάθε φόρα. Αυτή η έλξη (και τα εκπληκτικά εφέ) είναι που κάνει τους υποψήφιους θεατές τις ταινίας να μαζεύονται σε ένα αυξανόμενο αριθμό για να προμηθευτούν ένα εισιτήριο (όπως κι εγώ) και γι’ αυτό το λόγο αφιέρωσε τη ζωή του ο Γιουνγκ.

Μιλώντας όμως για την εξέλιξη του υποσυνείδητου, θα πρέπει να μιλήσουμε και για το σύμβολο που την εκφράζει, το όποιο είναι ο λαβύρινθος. Για να έρθουμε σε επαφή με το ασυνείδητό μας, την πηγή της εξέλιξής μας, θα πρέπει να γυρίσουμε στο κέντρο του λαβύρινθου και να βρούμε τα βασικά ένστικτά μας, τα όποια συνέχεια προσπαθούμε να τα καταστείλουμε. Όπως ο Θησέας στο λαβύρινθο της Κνωσού, ο οποίος αντιμετώπισε τον Μινώταυρο, μισό άνθρωπο μισό ζώο. Και στην περίπτωση της ταινίας είναι ο Πάνας (ένα θεϊκό ων, μισός άνθρωπος – μισός γίδα), ή καλύτερα ο Σάτυρος. Όμως ο λαβύρινθος μπορεί να συμβολίζει κι άλλα πράγματα, όπως ο δρόμος της μύησης της ενηλικίωσης για τη μικρή ηρωίδα, ή για τη λύτρωση, ή για να βρει ένα πανέμορφο κόσμο στον οποίο θα είναι μια πριγκίπισσα.

Κι έτσι φτάσαμε σε δυο άλλα μεγάλα αρχέτυπα. Το ένα αρχέτυπο είναι του trickster, του «απατεώνα», του σάτυρου, του Φαύνου όπως είναι και το πραγματικό όνομα του «Πάνα» στην ταινία (μεταφράστηκε ως Πάνας στα αγγλικά για να μπορεί να θυμίζει κάτι στους αγγλόφωνους θεατές, ο οποίος φυσικά είναι συνδεδεμένος και με τον σάτυρο / φαύνο) Είναι ο χαρακτήρας που θα καθοδηγήσει την μικρή ηρωίδα στην αναζήτησή της για τη λύτρωση, αλλά με αινίγματα, τρικ, και βάζοντας τη σε τεστ. Εξάλλου είπε και η υπηρέτρια- δεύτερη μητέρα-στην ηρωίδα ότι πρέπει να προσέχουμε τους φαύνους:

Mercedes: «My mother told me to be wary of Fauns.»

Μπορεί να αντιπροσωπεύει τη φύση, μιας και μπορούμε να παρατηρήσουμε τη ξύλινη υφή του δέρματός του. Επίσης βλέποντας την απάθεια του και την αδιαφορία του για το αν θα περάσει η μικρή ηρωίδα τις διάφορες δοκιμασίες, μη δείχνοντας κάποια κατανόηση ή συμπαράσταση, βλέπουμε την καθαρή μορφή της ουδετερότητας. Όπως ένας αμερόληπτος δικαστής ή ένας κριτής που αποφάσιζε στην αρχαία θρησκεία της Αιγύπτου αν θα πάνε στο δικό τους «παράδεισο» ή ακόμα και τη Σφίγγα με τα αινίγματα της ή τέλος και την ίδια ζωή, την οποία πολλές φορές την αποκαλούμε «άδικη».

Το άλλο μεγάλο αρχέτυπο είναι αυτό της ίδιας της μικρής ηρωίδας. Το ηρωικό αρχέτυπο, διακρίνεται από την αρχή της ταινίας μέχρι το τέλος. Ένας ήρωας που από κοινός θνητός, προσπαθεί να φτάσει την αθανασία. Μια σταχτοπούτα που προσπαθεί να γίνει πριγκίπισσα. Περνάει από δοκιμασίες για να το πετύχει. Άλλοτε τα καταφέρνει κι άλλοτε δεν τα καταφέρνει όπως στην πραγματική ζωή. Δηλαδή δείχνει τον γενικό αγώνα μας στη ζωή και την ανάγκη για την ολοκλήρωσή / εξέλιξή μας. Το ότι είναι και παιδί μας παραπέμπει σε ένα άλλο αρχέτυπο. Αυτό του αιώνιου παιδιού. Ένα αρχέτυπο που στους ενήλικες ξυπνάει την ανάμνηση της αθωότητας και αγνότητας. Θα μπορέσει η ηρωίδα να την κρατήσει ως το τέλος;

Ο αδελφός της, το θεϊκό παιδί στην αγκαλιά της όπως φαίνεται στην πρωτομή ενός βράχου στο κέντρο του λαβύρινθου-μοντέλου το οποίο μας παραπέμπει στην Παναγία με το θεάνθρωπο γιο της που μας υπενθυμίζει τις θυσίες που έκανε για αυτόν.

Η Διπλή μητέρα. Η βιολογική μητέρα της μικρής ηρωίδας, αλλά και η δεύτερη μητέρα, ίσως και πιο πραγματική γιατί αυτή θα την βοηθάει στην αναζήτησή της και αυτή θα τις δίνει τις συμβολές. Επίσης δείχνει το ακέραιο ήθος όταν δοκιμάζεται. Αρχίζει σιγά-σιγά να παίρνει τη θέση της βιολογικής μητέρας. Η βιολογική μητέρα έχει πια υποκύψει στην επιρροή του συζύγου της, αλλά φυσικά για το καλό της κόρης. Αυτό δείχνει πρόνοια, προστατευτικότητα και σύνεση. Όμως όντως τελικά θα αντικατασταθεί από τη δεύτερη μητέρα και είναι έμμεσα συνδεδεμένο με την αναγέννηση της μικρής ηρωίδας και την ολοκληρωτική της αφοσίωση στην αναζήτησή της.

Τέλος μπορεί να αναφερθεί και η αρνητική ώψη του πατρικού αρχέτυπου του κακού πατριού της ηρωίδας. Εδώ κλασσικά βλέπουμε ένα αντιπρότυπο το οποίο θέλει την υπακοή και την υποταγή μας.

Εκτός από αυτά τα κλασσικά αρχέτυπα. Έχουμε κι άλλα σύμβολα, μοτίβα, χαρακτήρες που έχουν ξαναχρησιμοποιηθεί σε άλλους μύθους, τα οποία μπορούν εύκολα να ερμηνευθούν σύμφωνα με το περιεχόμενο της ταινίας.

Ο χλωμός άνθρωπος (the pale man): Οι εικόνες στον τοίχο δίπλα του μας παραπέμπει στον μύθο του θέου Κρόνου που καταβροχθίζει το παιδί του από το κεφάλι, (δες τον αποκρουστικό πίνακα του Goya εδώ) αν και ο σκηνοθέτης μας λέει ότι απλώς είναι μια άλλη μορφή του Φαύνου, του αρχέτυπου του απατεώνα, είναι ίσως μια εκτελεστική μορφή αυτού του αρχέτυπου. Μπορεί να είναι η απρόσωπη διαφθαρμένη αρχή, την οποία πρέπει να υπακούσεις. Τελικά όμως μήπως η δοκιμασία είναι να μην την υπακούσεις και εναντιωθείς σε αυτήν την αρχή;

Τα φρούτα που προσφέρει ως πειρασμό, είναι μια δοκιμασία που μας παραπέμπει και στις σηρήνες του Ομήρου που έβαζαν σε πειρασμό με την πανέμορφη φωνή τους όλους τους ταξιδιώτες με την κατάληξή τους στο θάνατο. Τελικά εκεί που νομίζουμε ότι έχουμε κάποια ελευθερία στις επιλογές μας, μάλλον τα βασικά ένστικτά μας μας λένε το αντίθετο.

Το μεγάλο βατράχι που έχει φάει τα πάντα συμβολίζει τους πλούσιους και την απληστία τους όπως και στην ταινία Spirited Away του Μιγιαζάκι.

Το ρολόι του Λοχαγού και κακού πατριού στο ρολόι του Captain Hook, είναι η υπενθύμιση του ηρωικού θανάτου που ήρθε στον δικό του ήρωα και που θα θελε να έρθει σε αυτόν (ή φοβάται το χρόνο και την ώρα που πλησιάζει). Κι ένα σύμβολο περηφάνιας.

——————————————————————-

Αν ήταν όλα ένα όνειρο, τότε άνετα το κάθε πράγμα φανταστικό που έβλεπε η ηρωίδα θα μπορούσαν να συμβολίζουν απλώς τα γεγονότα που της συνέβαιναν παράλληλα στη ζωή της. Δεν θέλω όμως να ποια είναι αυτά, γιατί έτσι θα εξιστορήσω όλη τη πλοκή της ταινίας…

Advertisements

3 Σχόλια »

  1. […] Αρχέτυπα στον Λαβύρινθο του Πάνα February 20th, 2007 Μια αρχετυπική ανάλυση της ταινίας “Λαβύρινθος του … […]

  2. ramon said,

    πάρε τη σκυτάλη – συμβολικά.

  3. Καλά αυτή η σκυτάλη από που έχει ξεκινήσει.. Καλά ολόκληρο κεφάλαιο πρέπει να ξεκινήσω… άσε που τελικά τα λέω έτσι κι αλλιώς..


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: